اين سه قسمت عوامل ديگرى هم هست كه بايد به حساب بيايد . تأثير بعضى از آنها در سعادت بشر از برخى عوامل نه گانهء نامبرده بالاتر است ، مثلًا : در ناحيهء روح : ايمان ، تربيت خوب ، هنر و صنعت ، عواطف رقيق ، سلامت روانى ، ارادهء نيرومند ، عقل قوى ( بنا بر اينكه حكمت را به علم تفسير كنيم ) . در ناحيهء بدن : كار و عمل ، فعاليتهاى اخلاقى ، ورزش . در ناحيهء امور خارجى : دوست صميمى ، همسر شايسته ، فرزند ، جمال طبيعت ، امنيت ، آزادى ، محيط مساعد براى پيشرفت . در اين ميان برخى عوامل است كه مشترك ميان روح و بدن است مانند عبادت ، و برخى مشترك است ميان روح و بدن و خارج مانند كتاب « 1 » . البتّه نبايد اين اشتباه را كرد كه مثلًا جنبهء سعادت بخشى هنر و صنعت و يا علم ( حكمت ) و يا كار و يا محيط مساعد از اين نظر است كه مولّد ثروت مىباشند پس آنها در مقابل ثروت عامل جداگانه نيستند ، زيرا اينها هر كدام قطع نظر از جنبهء مادى و توليد ثروت كانونى براى نشاط و خوشى شمرده مىشوند ، همچنانكه حساب ورزش را نيز از حساب سلامت بايد جدا كرد و حساب فعاليت اخلاقى و نيكوكارى و خدمت به خلق و همچنين حساب عبادت و كتاب را از حساب كار مطلق بايد جدا كرد چون هر كدام جداگانه منبع لذت و نشاط و كانون بهجت و سعادت شمرده مىشود . در اينجا ما نمىتوانيم تفصيلا به بحث در اطراف هر يك از اين عاملها بپردازيم . ارزش و ميزان دخالت عاملها بدون شك عواملى كه در سعادت بشر دخالت دارند از لحاظ ارزش و تأثير در يك درجه نمىباشند ، هر كدام از اينها « در صد » معيّنى دارد ؛ مثلًا ممكن است يكى بيست در صد دخالت داشته باشد و يكى ديگر يك يا نيم درصد . تعيين دقيق ارزش هر عاملى

--> ( 1 ) . اينجا اين شبهه هست كه همهء عوامل درونى منشأ بيرونى دارند يعنى همهء آنها را از بيرون بايد كسب كرد . جواب اين است كه بحث در خود عوامل است كه درونى هست يا بيرونى ، و اما اينكه منشأ اين عوامل درونى امور بيرونى است مثل علم و تربيت و صنعت ، يا اينكه منشأ يك عامل بيرونى عامل ديگر درونى است مثل اينكه عقل و علم و اخلاق منشأ پيدايش ثروت و رفيق و مقام است ، و بالاخره اينكه عوامل بيرونى و درونى در يكديگر مؤثرند مطلب ديگرى است .